Haraaga iyo burburka Dooman iyo Qalab kale.

Waxaa dhibaato balaaran ku haya dadka ku nool tuulada Ceel-Macaan ee G/Sh Dhexe, qalfoofta Doomihii iyo Qalabkii kale ee looga shaqeeyn jiray dadkadii macmalka aheyd ee halkaas ku taali jirtay.

Sida aan hada ka hor uga hadalnay dhibaatadaas ay shacabka u geestaan birahaas daxaleeystay oo naf iyo maalba leh.

Wali ma jirto cid isku xilqaantay wax ka qabashadooda, waxaana halkooda ka sii socda dhaawicidii iyo burburkii ay sababaayeen.

Sida uu noo sheegay Bashiir Xasan Cali (Bootaan) oo ka mid ah dad weynaha ku nool halkaas.

Waxaa jira dad u naafoobay dhaawc ka soo gaaray birahaas daxaleestay.

Hadaba Xarunta Dhaq-Dhaqaaqa Daryeelka Xeebaha Soomaaliya (Ocean Care Movement Center), waxaa ay ugu baaqeeysaa cid walboo gacan ka geesan karta xalinta dhibaatadaas oo ay ugu horeeyaan maamulka Hir-Shabeele iyo dowlada dhexeba in ay arintaas si deg deg ah wax uga qabtaan.

Waxaan rajeyneynaa in si dhaqsa ah loo xalin doono arintaas inshaa allaah.

W/Q: Mohamed Adam Ishak.

Maxaa sababay hoos u dhaca xooga leh?

Hoos u dhac xoog leh ayaa ku yimid wax soo saarkii Kaluumeysatada xiligan deerta oo ahaa xili caan ku ah Kaluumeeysiga qaas ahaan kuwa loogu jecel yahay Malaayga/Kaluunka sida Jeedarka/Tabadinka (Tuna).

Kaluumeeysata, Ganacsada iyo dhamaan dadka la socda wax soosaarka kheyraadka bada ayaa wali garan la waxa sababy hoos u dhacan xooga leh.

Iyadoo aan og nahay saameeynta Isbadalka cimilada aduunka (Climate Change), ayaa hadana waxaa jira in baddeena si sharci daro ah looga kaluumeeysto taasoo iyadana leh saameen kaloo xoog leh.

Si kastaba ha ahaatee waxaa looga fadhiyaa wasaarada kaluumeeysiga iyo kheyraadka bada in ay cilmi baaris (research) ku sameeyso xaqiiqda dhabta ah ee hoos u dhacan keentay.

W/Q Mohamed Adam Ishak 

[Full livestream] Watch the Countdown Global Launch, a call to action on...

Diyaar garoowga Kaluumeysatada ee Xiliga Deerta.

 

Xiliga Deeyrta waa xiliga ugu wanaagsan ee ay Kaluumeysatadu si fiican uga faaideystaan xirfadooda xaga kaluumeeysiga dhowr sababood dartood.

Mida koobaad waa xili ay bada aad u degan tahay taasoo sahleysa in ay ku dhiiradaan Kaluumeeysatada isticmaasha Huuriyada ama lashashka yar yar sarena u qaadeeysa wax soosaarka kheyraadka bada dhaqaale iyo nololna u abuureeysa dhamaan Kaluumeeysatada noocyadooda kale duwan.

Mida Labaad waa xiliga uu biloowda Guur guurida Kaluunada aadka loo jecel yahay sida Jeedarka/Tabadinka (Tuna) Yuumbiga/Taraaqada (Kingfish) iyo Daamberiga/Afka-Toob (Blue Marlin).

Sidaa darteed waa xili aad caan uga ah Kaluumeysatada dhexdooda meel kasta oo ay Soomaaliya ka joogaan iyo heer kasta ay awoodooda qalabka kaluumeeysiga la egtahay.

Waxaan idiin rajeyneynaa xili Nabad iyo Barwaaqa ah inshaa allaah. 

W/Q Mohamed Adam Ishak 

Maxaa iska badalay wacyigii ka jiray bada Soomaaliya?

 

Bada Soomaaliya mudo dheer waxaa ay ku asteeysan tahay, Goob aad looga cabsado, taasoo loo aaneenaayo laba arin.

1) Burcad Badeed ka qowleeysata Bada ku xeeran Soomaaliya

2) Dowlad Xoog leh oo aan ka jirin Wadanka Soomaaliya taasoo hanan karta Amniga Bada iyo kan Berigaba

Hadaan xoogaa falan qeyno qodobka koowaad.

Heer intee leg ayeey gaarsiisan tahya awooda burcad badeeda ka jirta Bada Soomaaliya maxaana sababay markii hore in ay abuurmaan burcad badeeda?

Burburkii Dowladii dhexe ee Soomaaliya ka dib waxaa meesha ka baxay awoodii ciidan ee ilaalin jirtay dhamaan xuduudaha dalka bad iyo beriba taasoo ka dhigtay Bada Soomaaliya meel loo soo wada shaqo tago si sharci daro ah na loo gurto kheyraadkeeda.

Kaliya in la gurto kheyraadka laguma ekeen ee waxaa laga dhigay goob lagu soo fogeeyo qashanka haba uu darnaato haraaga warshadaha keemikooyinka ( A place to dump chemical waste) 

Labadaas oo isku tagay waxaa ay saameen dhaqaale iyo mid caafimaadba ku yeesheen bulashada Soomaaliyeed guud ahaan gaar ahaan kuwa ku nool nawaaxiga xeebaha noolashooduna ay si toos ah ugu xiran tahay bada.

Waxaa dhacay Kaluun/Malaay yari baahsan ka dib markii maraakiib waa weeyn ay bad weynta iyo xeebahaba si isku mid ah ugu isticmaaleen shabaagyo nabaad guur weyn geesanaaya kuwaasoo laga mabnuucay aduunka laakiin cid la xisaabtameeysa oo aan halkan ka jirin waxaa isticmaaleen wax kaste oo ay u isticmaali kareen.

Howshaas noocaas ah waxaa ay sii socotaba waxaa biloowday in la baabi iyo shabaagtii iyo doomahii yar yaraa ee ay ku kaluumeeysan jireen shacabka Soomaaliyeed ee noloshooda ka soo xasilan jiray waxa ay ka soo helaan bada.

Waxaa dhawro meel oo kale nooc ah ka dhacay in maraakiib shisheeye ay biyo kulul ku rusheeyaan kaluumeeysato Soomaali ah oo wata dooman iyo huuriyaal yar yar, taasoo ugu dambeeyntii gaartay in xabad loo soo adeeg sado kaluumeeysatada Soomaaliyeed.

Ugu dambeeyntii bada waxaa ay noqotay meel laga cabsado oo ay san jirin cid ku dhiiran karta in ay u shaqo tagto, taasoo sii adkeeysay nolosha qoysaskii kaluumeeysatada ahaa ee ku tiirsanaa dhaqaalaha laga helo Malaayga/Kaluunka bada laga soo Dabo/Jilaabo.

Halkaas ha inoo joogto Qeybtii koobaad....

W/Q Mohamed Adam Ishak

Xal cusub oo loo helay dhibaatada Bacaha iyo Plastic da

 Qabiir u dhashay wadan Netherland ayaa helay xal bada looga nadiifin karo Bacaha iyo Plastiga saameeynta weyn ku yeeshay noolaha iyo deegaanka badaba

         

Qabiirkaan oo lagu magacaabo Boyan Slat ayaa soo saaray shabaqyo lagu qabto Bacaha iyo Plastica heehaabaaya badaha, waxaa uuna mudo waday mashruucan oo loogu magac daray The Ocean Cleanup.

Laakiin waxaa uu dhaleeceyn kala kulmaayaa quburo kaloo caalami ah kuwaas oo ku eedeenaayo in uu dhibkii jiray in sii badinaayo oo uu san wax soo kordhineeyn, maadaama shabaqyadaas ay saameeyn weyn ku yeelan doonaan noloha bada ku jira noocyadiisa kala duwan, sidaas darteed axal ma ahan.

Waan ogaan doonaa halka uu ku danbeeyo marshuucaas Nadaafada Bada iyo waxa uu soo kordhiyo iyadoo la filaayo in mudo gaaban gudaheed ay howsha ka bilaabaan bada Pasifica.

WQ Maxamed Aadan Isxaaq

Dhibaatada bacaha ay deegaanka ku hayaan, iyo Kaalintaada

Isticmaalka bacaha waa wax nolol maalmeedka bini aadamka caalamka ku nool ka mid ah ku waas oo aan qeyb ka nahay lana wadaagno dhibka ay bacaha u geestaan deegaanka bad iyo beriba.

Wadamo badan oo caalamka ka mid ah ayaa hir galiyay nadaam ay kaga gudbaan kuna badashaan isticmaalka bacaha si loo yareeyo saameeynta weyn ay deegaanka u geesato, wadamadaas waxaa ka mid ah Kenya oo aan deris nahay waxaa laga hir galiyay kiishash ka sameeysan dun oo cabir kaste leh si looga maarmo isticmaalka bacaha dhibkodana loo yareeyo,

Hadaba maxaa nala gudboon si aan u yareeno dhibaatada baaxada leh ay bacaha sababaan deegaankeenana u bad baadin karnaa si aynu ugu noolaano deegaan qurux badan caafimaadna qaba.

Markaan yaraa ee aan dugsiga hoose dhiganaayay waxaan maalin kasta macalinka ka maqli jiray ooraahda ah (Jir Fiyoow ayaa leh Maskax Fiyoow) si uu noogu dhiiri galiyo jimicsiga iyo ciyaaraha ilaa hada ma iloobin hadalkaas waana sax, Hada deegaan fiyoow ayaa leh Nolol Fiyoow waana dhab arintaas hadii aad ku nooshahay deegaan nadiif ah caafimaadkaada iyo kan ubadkaadaba waa uu sugan yahay qadarta eebe waa halkeeda.

Waxaan jeclaan lahaa in aan ku dhiiri galiyo Umada Soomaaliyeed in ay u istaagaan horumarinta deegaankooda bad iyo beriba si aan Ubadkeena ugu helno Deegaan wanaagsan

W/Q Maxamed Aadan Isxaaq